د.شیلان فەتحی
زانکۆکان لە عیراق و هەرێمی کوردستان یەکێکن لە دامەزراوە بنەڕەتییەکان کە رۆڵێکی گەورەیان لە بنیاتنانی کۆمەڵگە و پەرەپێدانی هەیە، چونکە رۆڵیان تەنها لە فێرکردنی ئەکادیمییەوە ناوەستێت، بەڵکوو دەگاتە بڵاوکردنەوەی هۆشیاریی کولتووری و کۆمەڵایەتی و فکری لەنێوان تاکەکانی کۆمەڵگە. لە ژێر ئەو ئاڵۆزی و گرفتەی عیراق لە ساڵانی رابردوو تێیدا ژیاوە، زانکۆکان زیاتر پێویستییان بەوە هەیە رۆڵێکی کاریگەر ببینن لە هۆشیارکردنەوە و ئاراستەکردنی گەنجان بۆ بەهاکانی زانست و هاوژینی و گەشەپێدان.
کۆمەڵگەی عیراقی و کوردستانی گۆڕانکارییەکی زۆری بەخۆیەوە بینیوە بەهۆی بارودۆخی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتی، ئەمەش وایکردووە زانکۆکان بەرپرسیارێتییەکی زیاتر هەڵبگرن لە بەرەنگاربوونەوەی دیاردە نەرێنییەکان وەک بێکاری، توندڕەویی فکری، لاوازی هۆشیاریی کولتووری و بڵاوبوونەوەی زانیاریی هەڵە لە رێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان. لێرەوە رۆڵی زانکۆکان لە رێکخستنی سیمینار و کۆنفرانس و چالاکیی کولتووری دەرکەوتووە، کە ئامانجیان بەرزکردنەوەی هۆشیاریی نیشتمانی و بڵاوکردنەوەی کولتووری گفتوگۆ و لێبوردەیی لەنێوان پێکهاتە جیاوازەکانی کۆمەڵگەیە.
لە هەرێمی کوردستان بەتایبەتی، زانکۆکان بەشدارییان کردووە لە پشتگیریی جێگیریی کۆمەڵایەتی لە رێگەی هاندانی خوێندکاران بۆ بەشداری لە چالاکییە خۆبەخش و دەستپێشخەرییە مرۆییەکان، بەتایبەت لە کاتی قەیران و ئاوارەبوونەوەییەکانی ساڵانی رابردوو. هەروەها زۆرێک لە زانکۆکان هەوڵیان داوە گەنجان هۆشیار بکەنەوە سەبارەت بە گرنگیی هاوژینیی ئاشتییانە و رێزگرتن لە فرەڕەنگیی نەتەوەیی و ئایینی، کە ئەمەش توخمێکی گرنگە بۆ پاراستنی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان لە عیراق بەگشتی و کوردستان بەتایبەتی.
لە لایەنێکی دیکەوە، زانکۆکانی عیراق و کوردستان هەوڵدەدەن پەیوەندیی نێوان خوێندن و بازاڕی کار پتەوتر بکەن، لە رێگەی پەرەپێدانی بەرنامە ئەکادیمییەکان و رێکخستنی خول و راهێنانەکان کە یارمەتیی خوێندکاران دەدات توانا و لێهاتوویی پێویست وەربگرن. ئەم رۆڵە تەنها کاریگەریی لەسەر خوێندکاران نییە، بەڵکو بەشداریی دەکات لە چارەسەرکردنی گرفتە ئابوورییەکانی کۆمەڵگە و کەمکردنەوەی رێژەی بێکاری لەنێوان گەنجان.
هەروەها زانکۆکان رۆڵێکی دیار و کاریگەریان هەیە لە بڵاوکردنەوەی هۆشیاریی تەندروستی و ژینگەیی، کە ئەمە بەڕوونی لە ماوەی پەتای کۆرۆنا دەرکەوت، کاتێک زانکۆکانی عیراق و کوردستان بەشدارییان کرد لە کامپەینی هۆشیارکردنەوەی تەندروستی و وانە و وۆرکشۆپی رۆشنبیرییان رێکخست دەربارەی رێگری و گرنگی پابەندبوون بە رێنمایییە پزیشکییەکان. ئەو قۆناغە نیشانیدا کە زانکۆ دەتوانێت وەک دامەزراوەیەکی خزمەتگوزاریی کۆمەڵگە لە کاتی قەیراندا رۆڵی خۆی ببینێت.
لەگەڵ ئەم هەوڵانەشدا، زانکۆکان هێشتا رووبەڕووی چەندین ئاستەنگ دەبنەوە، لەوانە کەمی پشتگیریی دارایی، پێویستی بە پەرەپێدانی بیناسازی و گرنگیی بەهێزکردنی توێژینەوەی زانستی و پەیوەستکردنی بە گرفتە راستەقینەکانی کۆمەڵگە. بۆیە پشتگیریی زانکۆکان و دابینکردنی ژینگەیەکی گونجاوی زانستی هەنگاوێکی بنەڕەتییە بۆ بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی هۆشیارتر و جێگیرتر.
لە کۆتاییدا، زانکۆکان لە عیراق و هەرێمی کوردستان وەک چرای زانست و هۆشیارکردنەوە و گۆڕانکاریی ئەرێنی دەردەکەون و رۆڵیان لە ئاراستەکردنی کۆمەڵگە زیاتر لە هەر کاتێکی تر گرنگ بووە. هەرچەندە پەیوەندیی زانکۆ بە گرفت و پێویستییەکانی کۆمەڵگە پتەوتر بێت، هێندەش توانای زانکۆ زیاتر دەبێت بۆ ئامادەکردنی نەوەیەکی هۆشیار کە بتوانێت داهاتوو بەڕێوە ببات و گەشەپێدان و جێگیری مسۆگەر بکات.
خ.غ
