مهودا میدیا-
ئێران بە هەماهەنگی لەگەڵ سوپای پاسدارانی ئێران، بە سەپاندنی رسومات بەسەر کەشتییەکاندا بۆ دڵنیابوون لە تێپەڕینیان بە سەلامەتی، هەوڵدەدات دەست بەسەر گەرووی هورمزدا توندتر بکاتەوە.
گەرووی هورمز چییە؟
كهناڵى سكاى نیوزى عهرهبى له راپۆرتێكدا باس له وردهكاریی گهرووى هورمز دهكات و دهڵێت “گەرووی هورمز رێڕەوێکی ئاوییە کە کەنداوی فارس بە کەنداوی عومانەوە دەبەستێتەوە و دەکەوێتە نێوان ئاوە خاکییەکانی ئێران و عومان. بەبێ گومان گرنگترین هێڵی کەشتیوانی وزەیە لە جیهاندا، کە نزیکەی 20%ی نەوتی جیهان تێیدا تێدەپەڕێت”.
درێژی رێڕەوی ئاوەکە نزیکەی 167 کیلۆمەترە. پانییەکەی دەگۆڕێت و لە تەسکترین خاڵیدا دوو هێڵی هەیە کە هەریەکەیان کەمێک زیاتر لە 3 کیلۆمەتر پانییە، بۆ کەشتییە هاتوو و دەرچوونەکان، کە بە ناوچەیەکی پارێزەر بە پانی 3.2 کیلۆمەتر جیا دەکرێنەوە.
ئێران بە شێوەیەکی کاریگەر گەرووەکەی داخست دوای هێرشەکانی ئەمهریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئەو وڵاتە و وەک پێشمەرجێک بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکان داوای مافی کۆکردنەوەی کرێی ترانزێت دەکات. تا ئێستا کۆکردنەوەی ئەو جۆرە رسوماتانە پشتڕاست نەکراوەتەوە.
رێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یاسای دەریا (UNCLOS) لە ساڵی 1982 پەسەندکرا و لە ساڵی 1994هوه کاری پێدەکرێت.
لە ماددەی 38ی ڕێککەوتننامەکەدا مافی تێپەڕبوونی کەشتییەکان بەبێ بەربەست بە زیاتر لە 100 گەرووی جیهاندا دیاریکردووە، لەنێویاندا گەرووی هورمز.
رێککەوتننامەکە رێگە بە هەر دەوڵەتێک دەدات کە هاوسنوورە لەگەڵ گەروویەکدا، رێڕەوی تێپەڕین لەناو “ئاوەکانی خاکی”دا ڕێکبخات، تا مەودای 12 میل دەریایی لە سنوورەکانییەوە، لە هەمان کاتدا رێگە بە “تێپەڕاندنی بێتاوان” دەدات.
تێپەڕاندن بە بێتاوان دادەنرێت ئەگەر مەترسیی لەسەر سەلامەتی، رێکخستن و ئاسایشی دەوڵەت دروست نەکات. چالاکیی سەربازی، پیسبوونی مەترسیدار، سیخوڕی، یان ماسیگرتن قەدەغەیە.
چەمکی “دەرچوونی بێتاوان” ناوەندی بڕیارێکی دادگای نێودەوڵەتی لە ساڵی 1949دا بوو سەبارەت بە کەناڵی کۆرفو لە نێوان ئەلبانیا و یۆنان.
نزیکەی 170 دەوڵەت و یەکێتی ئەوروپا UNCLOS یان پەسەند کردووە. ئێران و ئەمهریکا پەسەندیان نەکردووە.
ئەمەش پرسیارێک دەوروژێنێت کە ئایا ڕێساکانی رێککەوتننامەکە کە گەرەنتی ئازادی کەشتیوانی دەکەن، بوونەتە بەشێک لە یاسا نێودەوڵەتییە نەریتیەکان یان تەنها پابەندکەرن بۆ دەوڵەتانی پەسەندکەر.
شارەزایان دەڵێن ڕێککەوتننامەی نەتەوە یەکگرتووەکان سەبارەت بە یاسای دەریاکان بووەتە، یان بە گشتی بە یاسای نێودەوڵەتی نەریتی دادەنرێت. هەندێک لە دەوڵەتانی پەسەندنەکراو دەتوانن بڵێن کە پابەند نین بەوەوە.
