مهودا میدیا-
رووبەڕووبوونەوەی نێوان ئەمهریکا و ئێران دوای چەند هەفتەیەک لە هەڵکشانی سەربازیی کە ناوچەکەی گەیاندە لێواری ململانێیەکی فراوانتر، چووەتە ناو هێوربوونەوەیەکی کاتیەوە.
قەیرانەکە لە کۆتایی مانگی شوباتەوە دەستیپێکرد کاتێک ئەمهریکا و ئیسرائیل شوێنە هەستیارەکانی ناوخۆی ئێرانیان کردە ئامانج، لەوانە دامەزراوەکانی پەیوەست بە بەرنامە مووشەکییەکان و بەرنامە ئەتۆمییەکان و هەروەها ژێرخانی سەربازی، ئەمەش وەک هەوڵێک بۆ لاوازکردنی توانا ستراتیژییەکانی تاران و کەمکردنەوەی ژورە ناوچەییەکەی بۆ مانۆڕکردن.
كهناڵى سكاى نیوزى عهرهبى بڵاویكردهوه، لە بەرانبەردا ئێران خۆی لە تۆڵەسەندنەوەیەکی ئاساییدا سنووردار نەکرد بەڵکو هەوڵیدا مەودای جوگرافیای رووبەڕووبوونەوەکە لە رێگەی کردارێکەوە فراوانتر بکات کە لە شانۆی بەشداریکردنی راستەوخۆ زیاتر بوو، کاردانەوەکانی ئەو پەرەسەندنە گەیشتە دراوسێ ناوچەییەکانی، لەوانەش هەڕەشە و هێرشکردنە سەر بەرژەوەندییەکانی دەوڵەتانی کەنداو، لە پەرەسەندنێکدا کە لۆژیکی رووبەڕووبوونەوەی دوولایەنەی تێپەڕاند.
لەو چوارچێوەیەدا تاران تاکتیکی فشاری جۆراوجۆری بەکارهێنا، دیارترینیان گەرووی هورمز بوو، کە یەکێکە لە خوێنبەرە گرنگەکانی وزە لە جیهاندا، ئەمە جگە لەوەی کە لە سەر زەویدا هەنگاوەکانی گرتەبەر کە کاریگەری لەسەر هاتوچۆی دەریایی هەبوو و گرژیەکانی لە کەنداودا بەرزکردەوە.
لەگەڵ پەرەسەندنی ئەم هەنگاوانە، بازاڕە جیهانییەکان کەوتنە ناو قەیرانەکەوە، بەو پێیەی هەر پەککەوتنێک لە گەرووی ستراتیژیدا بەس بوو بۆ ئەوەی ببێتە هۆی شۆکێکی ئابووریی بەرفراوان، ئەمەش وایکرد زلهێزە نێودەوڵەتییەکان هەوڵەکانیان چڕتر بکەنەوە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ئەو پەرەسەندنە و ڕێگریکردن لە گۆڕینی بۆ شەڕێکی ئاشکرا.
لەم چوارچێوەیەدا گەرووی هورمز وەک فاکتەرێکی چارەنووسساز لە داڕشتنی قەیرانەکەدا سەریهەڵدا، لە رێڕەوێکی ئاوی تەنیا گۆڕا بۆ چەقۆیەکی موزایەدەی ستراتیژیی کە تاران بۆ بەرەنگاربوونەوەی فشارە سەربازییەکان بەکاریدەهێنا، پێش ئەوەی دواتر ببێتە کۆت و بەندێک لە چوارچێوەی هاوکێشەی کەمکردنەوەی پەرەسەندندا.
بە لەبەرچاوگرتنی ئەم واقیعە، هێڵکارییەکانی لێکتێگەیشتنێکی رانەگەیەندراو شێوەی گرت، لەسەر بنەمای کەمکردنەوەی پەرەسەندنی یەکتر، لە پێش هەموویاندا مەرجی بنەڕەتی هێشتنەوەی گەرووی هورمز بە کراوەیی بەڕووی کەشتیوانیدا، کە بە هێڵێکی سووری نێودەوڵەتی دادەنرێت کە ناتوانرێت ببڕدرێت بەبێ لێکەوتەی دوور مەودا.
ئەم پابەندبوونە بە هەڵپەساردنی کاتی هێرشە سەربازییەکان بەرانبەری دەبێتەوە، بەم شێوەیە پەنجەرەیەک بۆ کەمکردنەوەی هێرشەکان دەکرێتەوە و دەرفەتێک دەدات بە لایەنەکان بۆ هەڵسەنگاندنەوەی ئەولەویەتەکانیان.
دوای چەند هەفتەیەک لە هەڵکشان، ئاگربەستی نێوان واشنتۆن و تاران چۆن هاتە ئاراوە؟
ئەم پەرەسەندنە گوزارشتە لە گۆڕانێکی روون لە پێگەی ئێران، لە فراوانکردنی بازنەی پەرەسەندن و هەڕەشەکردن لە دراوسێ ناوچەییەکانییەوە بۆ قبوڵکردنی پارامێتەرەکانی کەمکردنەوەی پەرەسەندن کە هاوسەنگی هێز و فشاری نێودەوڵەتیی سەپێنراون، ئەم گۆڕانکارییە کاریگەری واقیعەکانی سەر زەوییە لەسەر بڕیارە سیاسییەکان.
بە پێچەوانەوە بڕیاری ئەمهریکا بۆ بەستنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان رەنگدانەوەی گەشەسەندنی هۆشیارییە لە هەستیاری قۆناغی ئێستا، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی پەیوەندییەکانی ئاسایشی وزە و سەقامگیری ناوچەکە و کاردانەوەی جیهانی ئەگەری هەر پەرەسەندنێکی زیاتر.
پرسە سەرەکییەکان بە چارەسەرنەکراوی ماونەتەوە، دیارترینیان بەرنامەی ئەتۆمی ئێران و رۆڵی ناوچەیی تاران و داهاتووی هاوسەنگییە ئەمنییەکان لە ناوچەکەدا- ئەو پرسانەی کە دەتوانن لە هەر ساتێکدا گرژی و ئاڵۆزییەکان بوروژێننەوە.
لە کۆتاییدا پێدەچێت ئاگربەستی ئێستا زیاتر پشوویەکی کاتی بێت کە هاوسەنگی هێز سەپێنراوە نەک یەکلاییکردنەوەی کۆتایی، ئەمەش رەنگدانەوەی گواستنەوەیە لە لوتکەی پەرەسەندنەوە بۆ بەڕێوەبردنی وریاانەی گرژییەکان.
ع
