مهودا میدیا-
بڕیارەکەی دۆمینیکا بۆ هەڵوەشاندنەوەی vەگەزنامەی ئەبولفەزل شەمخانی کوڕی عەلی شەمخانی سکرتێری ئەنجومەنی باڵای بەرگریی نەتەوەیی ئێران، لایەنێکی نوێی تۆڕەکانی کاریگەریی دارایی ئاشکرا کرد کە پێدەچێت منداڵانی نوخبەی دەسەڵاتداری ئێران لە رێگەیانەوە بڕە پارەیەکی زۆر لە دەرەوەی وڵات بەڕێوەببەن.
بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی رەگەزنامەی شەمخانی لەلایەن دۆمینیکا کە وڵاتێکی کاریبییە، دوای ئەو تۆمەتانە هات کە لە کاتی داوای پاسپۆرتی زێڕیندا زانیاریی گرنگی شاردوەتەوە، لە لێکۆڵینەوەیەکی پڕۆژەی راپۆرتکردنی تاوان و گەندەڵی رێکخراو (OCCRP) دەرکەوتووە، پێش ئەوەی دەستکاریکردنی داتاکان ئاشکرا بکرێت و دواتر رەگەزنامەکەی هەڵبوەشێتەوە، رەگەزنامەی لەژێر ناوی نادیاری “سامی هایک” بەدەستهێناوە.
بە بڕوای چاودێران، ئەم رووداوە بەشێکە لە کەیسێکی فراوانتر سەبارەت بەو شتانەی کە لە ئێراندا بە “ئاغازادە” ناسراون- منداڵانی نوخبە- کە تۆمەتبارن بە بەڕێوەبردنی تۆڕە داراییە ئاڵۆزەکان لە دەرەوەی وڵات، کە وەبەرهێنان، کۆمپانیا و بانکی پێشەوە لە چەند وڵاتێکدا دەگرێتەوە.
كهناڵى سكاى نیوزى عهرهبى بڵاویكردهوه “خەمڵاندنە مشتومڕاوییەکان باس لەوە دەکەن کە بڕی پارەی پەیوەست بە ئەندامانی نوخبەی ئێرانی لە دەرەوەی وڵات دەتوانێت بگاتە 148 میلیار دۆلار، بەپێی بەیاننامەیەکی پێشووی مەحمود بەهمەنی، پارێزگاری پێشووی بانکی ناوەندیی ئێران، کە وتی بنەماڵەی ئاغازادە خاوەنی 148 ملیار دۆلارە لە هەژماری بانکی بیانیدا، نزیکەی پێنج هەزاریان لە دەرەوەی ئێران نیشتەجێن”.
سزاکانی ئەمریکا…
لە پێشهاتێکی پەیوەندیداردا، سزاکانی ئەم دواییەی ئەمهریکا بۆ سەر حەسەن شەمخانی بەڵگەی زیاتری خستووەتەڕوو کە واشنتۆن بە “تێکەڵبوونی بەرژەوەندییە داراییەکانی نێوان خێزانە کاریگەرەکان و سوپای پاسداران” وەسفی دەکات، بەتایبەتی لە کەرتەکانی نەوت و پترۆکیمیایی و بەندەرەکاندا.
تۆمارەکانی سزاکان ئاماژە بەوە دەکەن کە برایانی شەمخانی گروپێکی کەشتیوانی بەڕێوەدەبەن، کە بەپێی تۆمەتەکانی ئەمهریکا ناوەندێکی سەرەکییە بۆ گواستنەوەی نەوتی ئێران.
وەزارەتی دادی ئەمهریکا هەروەها لە 6ی ئاداری 2026، تۆمارکردنی دوو سکاڵای یاسایی بۆ دەستبەسەرداگرتنی سەروەت و سامانی زیاتر لە 15,3 ملیۆن دۆلاری راگەیاند و بە بەشێک لە تۆڕێک بە سەرۆکایەتیی حسێن شەمخانی بۆ سپیکردنەوەی داهاتی نەوتی ئێران لە رێگەی قەوارە نێودەوڵەتییەکانەوە وەسف کرد.
چاودێران پێیان وایە ئەم تۆڕانە بوونەتە شتێکی هاوشێوەی “دەوڵەتێکی هاوتەریب”، کە لەلایەن ئەندامانی نوخبە بەڕێوەدەبرێت، یان ئەوەی بە “ئاغازادە” ناسراوە، کە لە چینێکی کۆمەڵایەتیی ئیمتیازدارەوە گۆڕاون بۆ هێزێکی دارایی کە بە پێی ئەم تۆمەتانە – وەک ئامرازێک بۆ دابینکردنی دارایی کاریگەریی سیاسیی و سەربازی لە دەرەوەی وڵات بەکاردەهێنرێت.
لەو چوارچێوەیەدا راپۆرتەکان باس لە رۆڵی ناڕاستەوخۆی کەسایەتییەکانی ناو بازنەی ناوەوەی دەسەڵات دەکەن، لەوانە موجتەبا خامنەیی رێبەری باڵاى ئێران، راپۆرتە میدیاییەکان لەوانەش بلومبێرگ ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەو خاوەنی یان بەڕێوەبردنی تۆڕەکانی وەبەرهێنان و خانووبەرەیە لە دەرەوەی وڵات، لەنێویاندا سەروەت و سامانەکانی لەندەن و ئەوروپا، کە لە رێگەی کۆمپانیا ناوەندەکانەوە بەڕێوەدەبرێن.
هەروەها عەلی ئەنساری وەک یەکێک لە دیارترین کەسایەتییە داراییەکانی ئەم سیستەمە دەناسرێتەوە، ئەو کۆمپانیایانە بەڕێوەدەبات کە پێدەچێت بۆ شاردنەوەی خاوەندارێتی راستەقینەی ئەو سەروەت و سامانانەی پەیوەستن بە رژێمەوە بەکاردەهێنرێن.
تۆڕی بەرفراوان و چەندین بەرە…
هەروەها تۆمەتەکان کەسایەتییەکانی وەک ئیلیا قاَیباف و مەحمود رەزا خاواری لەخۆدەگرن، لە چوارچێوەی سیستەمێکدا کە پێدەچێت لە سەرانسەری کۆمپانیاکانی ئاڵوگۆڕکردن و بەرە داراییەکانی ئاسیا و بەتایبەتی لە هۆنگ کۆنگ درێژببێتەوە، بۆ ئاسانکاریکردنی گواستنەوەی دارایی ئاڵۆز و بەدواداچوونی قورس.
هەروەها وەزارەتی گەنجینەی ئەمهریکا سزای بەسەر دامەزراوە داراییەکان و کۆمپانیاکانی ئاڵوگۆڕکردندا سەپاند کە بە وتەی خۆی ڕۆڵی هەبووە لە گواستنەوەی دەیان ملیۆن دۆلار بۆ سوپای قودس لە ڕێگەی تۆڕە داراییە فرە چینەکانەوە.
لەو چوارچێوەیەدا، شارەزایان بە سکای نیوز عەرەبییان راگەیاندووە “تاران ستراتیژێکی سیستماتیکی بۆ بەڕێوەبردنی پارە لە دەرەوەی وڵات بەکاردەهێنێت، لەسەر بنەمای بەکارهێنانی ئەندامانی نوخبە وەک بەرەی دارایی، ئەمەش وادەکات گواستنەوەی داهاتی نەوت و پترۆکیمیایی بۆ دەرەوەی وڵات، لەدەرەوەی دەستی سزا نێودەوڵەتییەکان”.
ع
