مهودا میدیا-
بەڵگەنامەیەکی دزەپێکراوی روسیا، پلانێکی فراوانی بۆ قووڵکردنەوەی هاوکاری لەگەڵ ئێران تا کۆتایی ساڵی 2026 ئاشکرا کردووە، ئەم پلانە بریتییە لە دامەزراندنی کەناڵە داراییە بەدیلەکان، بەرزکردنەوەی هاوکارییە ئەتۆمییەکان، لۆکاڵیکردنی بەرهەمهێنانی پارچەی فڕۆکەکانی روسیا و جێبەجێکردنی پڕۆژەکانی وزە و گواستنەوە.
فۆکس نیوز ئهمهریكى بەڵگەنامەی 44 لاپەڕەیی بڵاوكردووهتهوه، کە بەناونیشانی “پلانی هاوکاری نێوان فیدراسیۆنی روسیا و ئێران بۆ ساڵانی 2024-2026.
پلانەکە کە لەلایەن لایەنی روسیاوە لە 2ى ئەیلوولی 2024 پەسەندکراوە، وەزارەت و دەزگا و کۆمپانیا دەوڵەتییەکان دیاری کراوە کە بەرپرسیارن لە جێبەجێکردنی پڕۆژەکان، لەگەڵ هێڵە کاتییەکان کە تا کۆتایی ساڵی 2026 درێژدەبنەوە.
بەڵام بەڵگەنامەکە زیاتر لە ساڵێک پێش ململانێی ئێستای نێوان ئێران و ئەمهریکا دەبێت، هەر بۆیەش دیاری نەکراوە کە تا ئێستا کام پڕۆژە بەردەوامن و پلانەکانی مۆسکۆ چۆن کاریگەرییان لەسەر دروستبووە بەهۆی ململانێکەوە.
فۆکس نیوز ئاماژەی بەوەشکردووە، پێداچوونەوەیەک بە بەڵگەنامەکە و ڕاپۆرتە گشتییەکانی دواتر دەریخستووە کە چەندین لەو دەستپێشخەریانەی تێیدا هاتووە پێشکەوتوون یان گۆڕدراون بۆ پڕۆژەی راستەقینە، لەکاتێکدا نەیتوانیوە پشتڕاستی جێبەجێکردنی هەندێک لە پلانە گەورە مەبەستەکان بکاتەوە.
باس لهوهشكراوه پێداچوونەوە بە بەڵگەنامەکە و راپۆرتە گشتییەکانی دواتر دەریخست کە چەندین لەو دەستپێشخەریانەی تێیدا هاتووە پێشکەوتوون یان گۆڕدراون بۆ پڕۆژەی راستەقینە، لە کاتێکدا نەیتوانیوە پشتڕاستی جێبەجێکردنی هەندێک لە پلانە گەورە مەبەستەکان بکاتەوە.
پلانەکە ئامانجی زیادکردنی پشکی بازرگانیی دوولایەنەی داناوە کە بە دراوە نیشتمانییەکان ئەنجام دەدرێت لە سەدا 68 لە ساڵی 2024 بۆ لەسەدا 71 تا ساڵی 2026، لەگەڵ فراوانکردنی هەژمارە بانکییە پەیوەندیدارەکان کە بە دراوە ناوخۆییەکان دراون.
لە شوباتی 2025، ئەلێکسی ئۆڤەرچوک، جێگری سەرۆک وەزیرانی روسیا رایگەیاند “مۆسکۆ و تاران نزیکەی بە تەواوی گواستراونەتەوە بۆ ئەنجامدانی یەکلاییکردنەوەی دوولایەنە بە دراوە نیشتمانییەکان، بە بەکارهێنانی سیستەمی تایبەت بە خۆیان بۆ گواستنەوەی پەیامی دارایی”.
باڵوێزی ئێران لە روسیا لە هەمان مانگدا پشتڕاستی کردەوە کە دوو وڵات چیتر پێویستیان بە سیستەمی سویفت نییە بۆ مامەڵە دوو قۆڵییەکانیان، ئاماژەی بە دەستپێکردنی بەستنەوەی تۆڕی شەتابی ئێران بە سیستەمی میر لە ڕووسیا کرد.
ئەم بەڵگەنامەیە بەرپرسیارێتی درێژەدان بە کارەکانی وێستگەی ئەتۆمی بوشێهری ئێرانی بە کۆمپانیای رۆساتۆمی ئەتۆمی دەوڵەتی روسی داوە، ئەمەش دابینکردنی سووتەمەنیی و چاککردنەوە بۆ یەکەی یەکەم و سەرپەرشتیکردنی دروستکردنی یەکەی 2 و 3 دەگرێتەوە.
لە 2ی ئەیلولی 2026 کۆمپانیای رۆساتۆم گەڕانەوەی پسپۆڕانی روسی بۆ بوشێهر راگەیاند وەک ئامادەکارییەک بۆ چاککردنەوەی یەکەی یەکەم و گۆڕینی بەشێک لە سووتەمەنیەکەی، کۆمپانیاکە گەیشتنی سووتەمەنی ئەتۆمی بۆ شوێنەکە و بەردەوامبوونی کارکردن لە وێستگەکەدا پشتڕاستکردەوە.
لە مانگی شوباتی ساڵی 2026 ، ئاژانسی هەواڵی ئینتەرفاکس بڵاویکردەوە، کۆمپانیای حکومی (ZN-Vostok)ی ڕووسی کار لەسەر پەرەپێدانی کێڵگەی نەوتی شادەگان دەکات، لە کاتێکدا بەرپرسانی ئێران، سەبارەت بە خواستی خۆیان بۆ فراوانکردنی وەبەرهێنانی روسیا بۆ پڕۆژەکانی دیکەی نەوت و گاز.
لە خاڵە هەرە دیارەکانی ئەم بەڵگەنامەیە، پلانی دامەزراندنی هێڵی بەرهەمهێنان لە ئێران بۆ دروستکردنی پارچە و کۆکردنەوە کە لە فڕۆکەکانی روسیادا بەکاردەهێنرێن، هەیە.
داوا لە دەسەڵاتدارانی ڕووسیا کرا کە ئەو پارچانە دەستنیشان بکەن کە دەتوانرێت لە ناوخۆی ئێراندا چاک بکرێنەوە یان بەرهەم بهێنرێن و کۆمپانیا شایستە هەڵبژێرن و رەزامەندی بۆ شوێنەکانی بەرهەمهێنان لە دەزگای گواستنەوەی ئاسمانی فیدراڵیی روسیا (ڕۆزاڤیاتسیا) وەربگرن.
لە پلانەکەدا مانگی ئازاری 2026 وەک دوا وادە بۆ ئەنجامدانی رێککەوتنێک لەسەر بەخۆجێکردنی بەرهەمهێنان، و کۆتایی هەمان ساڵ بۆ دەستپێکردنی بەرهەمهێنانی نموونەی سەرەتایی دیاریکردووە.
لە مانگی شوباتی ساڵی 2025دا کۆمپانیای رۆزاڤیاتسیا رەزامەندی سێ کۆمپانیای ئێرانی راگەیاند بۆ پاراستنی ئەو فڕۆکەیانەی کە لەلایەن کۆمپانیا روسیەکانەوە بەڕێوەدەبرێن، دوای ئەوەی فڕۆکەیەکی جۆری ئایرۆفلۆت ئەیرباس A330 لە تاران چاکسازیی بۆ کرا.
بەڵام فۆکس نیوز رایگەیاند کە بە شێوەیەکی سەربەخۆ دەستپێکردنی بەرهەمهێنانی پێکهاتەکانی فڕۆکەی روسی لە ئێران پشتڕاست نەکردووەتەوە.
ع
