پرسی چەك و هێزە چەكدارەكانی عیراق لە دەرەوەی كۆنترۆڵی دەوڵەت چیتر تەنیا بابەتی ناوخۆی عیراق نییە، بەڵكو بووەتە یەكێك لە پرسەكانی پەیوەست بە هاوسەنگی ناوچەیی و داهاتووی پەیوەندییەكانی نێوان بەغدا و واشنتۆن.
لەگەڵ نزیكبوونەوەی ٣٠ی ئەیلول، كە بڕیارە كۆتایی بێت بە ئەركی هێزەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بە سەرۆكایەتی ئەمەریكا لە عیراق، گرژییەكانی نێوان واشنتۆن و تاران زیاتر پەرەی سەند، ئەمەش تاقیكردنەوەیەكی ئاڵۆز دەخاتە بەردەم حكومەتی عیراق بە سەرۆكایەتی عەلی زەیدی كە ئایا دەتوانێت كوتلە عیراقییەكان یاخود هێزە چەكداركان رازی بكات بە دانانی چەك و كۆكردنەوەی لە دەستی دەوڵەتدا؟
گرژییەكان هاوكات بوون لەگەڵ سەردانەكەی هەفتەی رابردووی عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیرانی عیراق بۆ واشنتۆن، كە تیایدا پرسەكانی ئابووری و وەبەرهێنان لە پێشەنگی كارنامەدا بوون، بەڵام پرسی ئەمنیش لە پێش هەموو پرسەكانی ترەوە تەوەرێكی سەرەكی بوو، چونكە تا دێت فشارەكانی ئەمەریكا لەسەر عیراق زیاتر دەبێت لە بارەی كۆنترۆڵكردنی چەك و پرسی هێزە چەكدارەكانەوە.
لە كاتێكدا حكومەت و هێزە پاڵپشتەكانی دووپاتی دەكەنەوە كە پێشهاتەكانی ئێستا هەنگاوێكە بەرەو چەسپاندنی دەسەڵاتی دەوڵەت، بەڵام هەندێك لایەنی دیكە پێیان وایە رێگاكە پڕ لە ئاستەنگە و هەر چارەسەرێك بۆ ئەم پرسە بەندە بە شێوازی دەسەڵاتی ناوخۆی عیراق و راستەوخۆ لە ژێر كاریگەری ململانێكانی نێوان ئەمەریكا و ئێراندا دەبێت.
ئەوەش لە كاتێكدایە كە تا ئێستاش هێزە عیراقییەكان دوودڵن لە گرتنەبەری هەر هەنگاوێكی پەیوەندیدار بە بابەتی چەكدانان پێش ئەوەی گەرەنتی مانەوەیان و ئاسایشی ناوخۆی وڵات بكرێت، بەڵام لە هەمان كاتیشدا دژایەتی دیدگای دەوڵەت ناكەن بۆ رێكخستنی ئەو پرسە، بە مەرجێك لە رێگەی لێكتێگەیشتن و گەرەنتییەوە ئەنجام بدرێت نەك بە رێوشوێنی زۆرەملێ، واتا هەر هەنگاوێكی عیراق بۆ بەزۆر چەكپێدانانی هێزە چەكدارەكان دۆخەكە ئاڵۆزتر دەكات.
بەرپرسێكی بزووتنەوەی عەسائیب ئەهلی حەق كە یەكێكە لە كارەكتەرە سەرەكییەكانی پرسەكە بە كەناڵی جەزیرەی وتووە، ئەو پڕۆسەیەی ئێستا رادەستكردنی چەك نییە، بەڵكو تەنها دەسەڵاتی فەرمانی بەكارهێنانی چەك دەگوازرێتەوە بۆ فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكانی عیراق، بەڵام ئەو چەكانە لە چوارچێوەی پێكهاتەكاندا دەمێننەوە، هاوكات پەیوەندییە سیاسی و ئایدۆلۆژییەكانی هەندێك كوتلە كۆتاییان دێت و بڕیاری بەكارهێنانیان تەنیا لە دەستی دەوڵەتدا دەبێت.
بەرپرسەكە ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە، راگەیاندنی رەوتی سادقون، باڵی سیاسیی عەسائیب ئەهلی حەق بە جیابوونەوەی لە فراكسیۆنی چەكدار، رێكارێكی متمانەبەخشین بوو كە مەبەست لێی هاندانی فراكسیۆنەكانی دیكە بووە بۆ ئەوەی هەمان هەنگاو بنێن.
لەلایەكی تریشەوە لایەنە عیراقییەكان جەخت لەوە دەكەنەوە كە سەركەوتنی ئەم پرۆسەیە پەیوەستە بە پابەندبوونی ئەمەریكا بە كۆتاییهێنان بە بوونی هێزەكانی هاوپەیمانان لە وڵات تا ٣٠ی ئەیلول، بەڵام هەر دواكەوتنێك لەو بارەیەوە پاساو دەدات بە فراكسیۆنەكان بۆ گۆڕینی هەڵوێستی خۆیان لەسەر پرسی چەكدانان.
لەگەڵ هەموو ئەماندا هێشتا بەشێك لە گرووپە چەكدارەكان زۆر بە توندی دژایەتی پرسی چەكداماڵین و هەڵوەشاندنەوەی گروپە چەكدارەكان دەكەن لەوانەش كەتائیبی حزبوڵا و حەرەكەی نوجەبا.
ئامادەكردن و وەرگێڕان، ئەرسەلان پەرۆش
