ژیان نوری
خوێندنەوەیەکی رەخنەیی بۆ «کۆدی نامەکانی مام جەلال» بە پێنووسی د. نەوزاد عەلی ئەحمەد١- خوێندنەوەی گشتیی، بەشی نووسینەکان و دەقەکان
کتێبی «کۆدی نامەکانی مام جەلال» بە شیکاریی د. نەوزاد عەلی ئەحمەد، گەشتێکی بەڵگەنامەییە بە قووڵایی نیو سەدە لە خەبات، ململانێ و دیپلۆماسییەتی کوردی. لەم بەرهەمەدا، نووسین و نامە جیاوازەکانی مام جەلال (تاڵەبانی) تەنیا وەک ئەرشیفێکی مێژوویی بێگیان نیشان نادرێن، بەڵکوو وەک «دەقی زیندوو» مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت.
بەشی نووسینەکان پۆلێن دەکرێت بۆ سەر سێ رەهەندی سەرەکی:
پەیامە ناوخۆیی و حزبییەکان: کە تێیدا مام جەلال وەک رابەرێکی رێکخراوەیی و خاوەن دیسپلین دەردەکەوێت، دەیەوێت باڵادەستیی فیکری و رێکخراوەیی یەکێتی بپارێزێت.
پەیوەندییە نیشتمانی و نێوخۆییەکان (کوردستانی): بەتایبەت نامە گۆڕینەوەکانی لەگەڵ جەمسەرە سیاسییەکانی دیکەی وەک پارتی دیموکراتی کوردستان و سەرکردایەتییەکەی، کە پڕن لە ستراتیژی گەورەی هاوپەیمانی، ململانێ و هێورکردنەوەی دۆخەکە.
نامە دیپلۆماسی و دەرەکییەکان: کە ئاراستەی دەوڵەتانی هەرێمی و نێودەوڵەتی کراون و تێیدا زمانێکی تەواو دیپلۆماسی و نەرمی بەکارهێناوە کە بە ژیرییەوە مامەڵەی لەگەڵ هاوسەنگیی هێزەکاندا کردووە .
٢- هەڵسەنگاندنی میتۆدی و رەخنەیی بۆ نووسینەکان
کاتێک لە روانگەیەکی ئەکادیمییەوە سەیری شیکارییەکانی د. نەوزاد دەکەین، دەتوانین بەهای زانستی و هاوکات ئەو خاڵانەی جێگەی سەرنجن لە رێگەی سێ تەوەری رەخنەییەوە دیاری بکەین:
أ. میتۆدی لێکۆڵینەوە
د. نەوزاد عەلی ئەحمەد خۆی لە داوی «پەسندکردنی کوێرانە» یان «سەرسامبوونی بێ مەرج» بە کارەکتەری نامەنووسەکە دەپارێزێت. ئەو میتۆدی «شیکردنەوەی گوتار» بەکاردێنێت.
لایەنی ئەرێنی: نووسەر توانیویەتی مانا شاراوەکانی پشت وشەکان و دەستەواژە سیاسییەکان بدۆزێتەوە. بۆ نموونە، شیکردنەوەی ئەوەی بۆچی لە کاتێکی دیاریکراودا مام جەلال وشەی «براکانمان» یان «نەیارەکانمان»ی بەکارهێناوە.
خاڵی سەرنج (رەخنەیی): لە هەندێک جێگەدا، بەهۆی چڕی و لێکچوونی ڕووداوە مێژووییەکان، خوێنەری ئاسایی رەنگە لە زنجیرەی کاتیی نامەکان داببڕێت ئەگەر پاشخانێکی مێژوویی قووڵی نەبێت. نووسەر زیاتر تەرکیزی خستووەتە سەر شیکردنەوەی فیکری نەک هێڵێکی کاتیی سادە.
ب. بەڵگەسازی و متمانەپێکراوی
کتێبەکە پشت بە دەقی رەسەن دەبەستێت، د. نەوزاد بە وردی مۆر، واژۆ، کاتی نووسین و شوێنی ناردنی نامەکان شیدەکاتەوە.
لایەنی ئەرێنی: ئەمە بەهایەکی مێژوویی باڵا دەبەخشێتە کتێبەکە و دەیکاتە سەرچاوەیەکی پلە یەک کە توێژەرانی دیکە دەتوانن بە متمانەوە پشتی پێ ببەستن.
خاڵی سەرنج (رەخنەیی): بەهۆی سروشتی کاری نهێنی و شۆڕشگێڕی لەو سەردەمەدا، هەندێک لە نامەکان کورتن یان بە زمانێکی رەمزی نووسراون. توێژەر لێرەدا ناچار بووە پەنا بباتە بەر «پڕکردنەوەی بۆشاییەکان لە رێگەی لێکدانەوەوە»، کە ئەمەش لایەنی لێکدانەوەی کەسیی توێژەر تۆزێک تۆخ دەکاتەوە، هەرچەندە لێکدانەوەکانی لۆژیکین.
ج. رەهەندی دەروونی و مرۆیی لە نووسینەکاندا
لەم بەشەدا، نووسەر زۆر سەرکەوتووانە توانیویەتی ئەو دەستکەوتە زانستییە بەدەستبهێنێت کە پیشانی بدات سەرکردە سیاسییەکان پێش ئەوەی بڕیاردەر بن، مرۆڤن و لەژێر فشاردان. نامەکان لە کاتی پاشەکشەی سەربازی یان شەڕی ناوخۆیدا نووسراون، نیشانەی دڵەڕاوکێ، خەمباری یان هەندێک جار تووڕەیی تێدا بەدی دەکرێت، ئەمەش هاوسەنگییەکی جوان دەداتە مێژوونووسینەکە کە تەنیا لایەنە ئەرێنییەکان پیشان نەدات.
٣- وتاری یەکگرتوو، ئەکادیمی و بێلایەن، زمانی دیپلۆماسی و فیکری سیاسی لە ژێر تیشکی بەڵگەنامەکاندا
مێژووی جووڵانەوەی رزگاریخوازی گەلی کورد، هەمیشە لە نێوان دوو جەمسەردا خولاوەتەوە: جەنگی چەکداری لە سەنگەرەکاندا و جەنگی دیپلۆماسی لە پشت مێزەکاندا.
کتێبی «کۆدی نامەکانی مام جەلال» بە لێکۆڵینەوە و شیکاریی د. نەوزاد عەلی ئەحمەد، یەکێکە لەو هەوڵە ئەکادیمییە دەگمەنانەی کە دەیەوێت جەمسەری دووەم (جەنگی پێنووس و زمان) لە رێگەی بەڵگەنامەی زیندووەوە بخوێنێتەوە.
بەکارهێنانی نامە تایبەتی و فەرمییەکان وەک کەرەستەی خاو بۆ نووسینەوەی مێژوو، مۆدێلێکی مۆدێرنە لە مێژووی نووسینی کوردیدا، د. نەوزاد بە لێهاتووییەوە توانیویەتی فلتەرێکی زانستی بخاتە سەر گوتاری سیاسیی مام جەلال تاڵەبانی.
خوێندنەوەی نووسینەکان نیشانمان دەدات کە چۆن سەرکردەیەکی وەک مام جەلال، لە کاتێکدا جەنگ و گۆڕانکارییە هەرێمییەکان گەمارۆیان داوە، توانیویەتی لە رێگەی داڕشتنی پەیامەکانییەوە هاوسەنگیی هێز رابگرێت.
گرنگیی ئەم لێکۆڵینەوەیە لەوەدایە کە خوێنەر تەنیا رووبەڕووی ستایشکردنی مێژوویی نابێتەوە؛ بەڵکوو نووسەر بە دیدێکی بێلایەن و رەخنەیی، کێشەکان، قەیرانە نێوخۆییەکان و کاتی وەرچەرخانە سیاسییەکان دەخاتەڕوو.
لەم روانگەیەوە، نامەکان دەبنە ئاوێنەیەک کە تێیدا ململانێ فیکرییەکان، جیاوازیی بیروڕا لەنێوان سەرکردەکان و تەنانەت سازشە سیاسییە پێویستەکان بەڕوونی دەبینرێن.
لە کۆتاییدا، ئەم بەرهەمە زانستییە دەیسەلمێنێت کە نامەکان تەنیا کەرەستەی پەیوەندی نەبوون، بەڵکوو چەکێکی کاریگەر بوون بۆ بەڕێوەبردنی قەیرانەکان. کتێبەکە بە شیکارییەکەی د. نەوزاد عەلی ئەحمەد، دەبێتە پێویستییەکی حەتمی بۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتی درووستکردنی بڕیاری سیاسی لە کوردستاندا و باشترین سەرچاوەیە بۆ هەر توێژەرێک کە بیەوێت بەبێ پێشوەختەیی، لە راستییەکانی مێژووی هاوچەرخی ئێمە بکۆڵێتەوە.
خ.غ
