مهودا میدیا-
رێککەوتنی ئەم دواییە واژۆکراوی ئەمهریکا و ئێران رووبەڕووی کۆمەڵێک خاڵ دەبێتەوە کە تا ئێستاش ناڕوونن، چ لە ناوەڕۆک و چ لە میکانیزمی جێبەجێکردنیدا.
لە دیارترین خاڵەکان کە پێویستیان بە روونکردنەوە هەیە، لێکدانەوەکانی هەندێک جار دژ بەیەک لە بڕگەکانی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن، میکانیزمی کردنەوەی گەرووی هورمز، مەرجەکانی ئازادکردنی سەروەت و سامانی دهستبهسهرداگیراوى ئێران، کۆتاییهێنان بە شەڕ لە لوبنان و دواجاریش داهاتووی دانوستانە ئەتۆمییە ئاڵۆزەکانە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمهریکا و جەی دی ڤانس جێگری سەرۆکی ئەمهریکا، رێککەوتنێکی ئەلیکترۆنییان لەگەڵ محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران واژۆکرد کە ئامانج لێی کۆتاییهێنانە بە جەنگ، ئەمەش لەکاتێکدایە کە پرسیاری وریایانە سەبارەت بەوەی کە تا چەند واشنتۆن و تاران دەتوانن ئاگربەستی کاتی بگۆڕن بۆ یەکلاییکردنەوەی هەمەلایەنە کە لە گەرووی هورمزەوە دەستپێدەکات و درێژدەبێتەوە بۆ پرسی ئەتۆمی ئێران.
لێرەدا هەشت پرسی مشتومڕاوی دەوروبەری رێککەوتنەکە دەخەینەڕوو، بەپێی ماڵپەڕی هەواڵی ئەمهریکی ئەکسیۆس:
نادڵنیایی لەسەر هێڵی کاتی جێبەجێکردن
سەرەڕای واژۆکردنی ئەلیکترۆنی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنەکە، بەڵام هێشتا سەرلێشێواوی هەیە سەبارەت بە وادەی کردنەوەی تەواوەتی گەرووی هورمز. دوای ئەوەی ترەمپ هەڵگرتنی دەستبەجێی گەمارۆی ئەمهریکای راگەیاند، دواتر ئاماژەی بەوەدا کە دووبارە کردنەوەی راستەقینە لە دوای مەراسیمەکانی رۆژی هەینی دەستپێدەکات.
ئەمەش هاوکات بوو لەگەڵ فەرمانە سەربازییەکانی ئەمهریکا بۆ ئەوەی سوپا ئامادەکاری بکات بۆ هەڵگرتنی گەمارۆکە تا کۆتایی ئەم هەفتەیە، هاوکات میدیای دەوڵەتی ئێران جەخت لەوە دەکاتەوە کە دۆخی سەر زەوی لە گەرووەکەدا هێشتا هیچ گۆڕانکارییەکی بەرجەستەی بەخۆیەوە نەبینیوە.
مەرجەکانی کەشتیوانی لە گەرووی هورمز
واشنتۆن پێداگریی دەکات لەسەر کردنەوەی گەرووەکە بەبێ سنووردارکردن یان “کرێی وەرگرتنی پارە”، ئامانج لێی گەڕاندنەوەی هاتوچۆی کەشتیوانییە بۆ ئاستی پێش جەنگ لە ماوەی 30 رۆژدا، لە بەرامبەردا تاران گەڕانەوەی تەواو بۆ “دۆخی پێش جەنگ” رەتدەکاتەوە، پێداگری لەسەر مافی خۆی دەکات بۆ سەپاندنی رێوشوێنی چاودێری ژینگەیی و سەلامەتی کە دواتر دەکرێت بگۆڕدرێت بۆ رێگەپێدان. لەم نێوەندەدا کۆمپانیا جیهانییەکانی کەشتیوانی (وەک ماێرسک) لەڕادەبەدەر وریان، پێش ئەوەی دەست بە کارەکانیان بکەنەوە، پێویستی بە گەرەنتی ئاسایشی کۆنکرێتی دیاری دەکەن.
ئیمتیازاتی ئابووری بۆ تاران
ناکۆکی قووڵتر لە دەوری قەرەبووکردنەوەی دارایی دەسوڕێتەوە. میدیاکانی ئێران بانگەشەی ئەوە دەکەن کە تاران دەستبەجێ لەگەڵ واژۆکردنی ئەو رێککەوتنە ملیارەها دۆلار لە سەروەت و سامانە دهستبهسهرداگیراوهكان وەردەگرێت، ئەمەش بانگهشهیهكى واشنتۆن بە توندی رەتیکردووەتەوە. ئەمهریکا پێداگریی دەکات کە دەستڕاگەیشتن بەم پارانە بەندە بە میکانیزمێکی “پارەدان بۆ ئەدای کارکردن” و پێشکەوتنێکی ئابووری تەواو پەیوەستە بە واژۆکردنی ڕێککەوتنێکی ئەتۆمی ورد و وردی داهاتوو، لەگەڵ ئەگەری “ئاماژەی نیازپاکی” سنووردار و بەرامبەر لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا.
ناتەبایی لە لێدوانەکانی هەردوولادا، دەرخەری نەبوونی خاڵی هاوبەشی روونە. ئەمەش لەو ڕاستییەوە سەرچاوە دەگرێت کە زۆربەی دانوستانەکان بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لە رێگەی نێوەندگرانەوە ئەنجامدراون، ئەمەش وایکردووە یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن بە “چوارچێوەیەکی سیاسی گشتی” کراوە بێت بۆ چەندین لێکدانەوە. سەرکردەکانی کۆنگرێسی ئەمریکا لەوان لیندسی گراهام سیناتۆری کۆمارییەکان نیگەرانی خۆیان دەربڕی سەبارەت بە لێکدانەوە جیاوازەکانی دەقی رێککەوتنەکە لە نێوان واشنتۆن و تاران. بەڵام ئیدارەی ئەمریکا ئەم ناتەباییەی بۆ هەوڵی ئێران بۆ “زیادەڕەویکردن لە دەستکەوتەکان” بۆ بەکاربردنی ناوخۆیی گەڕاندووەتەوە.
نەبوونی دیدێکی هاوبەش و گێڕانەوەی ناکۆک
ناتەبایی لە لێدوانەکانی هەردوولادا دەرخەری نەبوونی خاڵی هاوبەشی روونە. ئەمەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە بەشێکی زۆری دانوستانەکان ناڕاستەوخۆ بوون، لە رێگەی نێوەندگرانەوە ئەنجامدراون، ئەمەش وایکردووە یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن “چوارچێوەی سیاسیی گشتی” کراوە بێت بۆ چەندین لێکدانەوە. سەرکردەکانی کۆنگرێسی ئەمهریکا لەوان لیندسی گراهام، سیناتۆری کۆمارییەکان، نیگەرانی خۆیان سەبارەت بە خوێندنەوە جیاوازەکانی دەقی ڕێککەوتنەکە لە نێوان واشنتۆن و تاران دەربڕی، لە کاتێکدا ئیدارەی ئەمهریکا پاساوی ئەم ناتەباییەی بە بانگەشەی ئەوەی کە ئێران هەوڵی زیادەڕەوی لە دەستکەوتەکان دەدات بۆ بەکارهێنانی ناوخۆیی.
دەقی فەرمی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنەکە ڕاگیرا.
بازنەکانی سیاسی و ئابووری چاوەڕوانی بڵاوکردنەوەی دەقی تەواوی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنن بۆ کۆتایی هێنان بەو سەرلێشێواوی و ناڕوونییە. لە کاتێکدا ئیدارەی ئەمهریکا بەڵێنی دابوو کە بەڵگەنامەکە لە ماوەی 24 بۆ 48 کاتژمێردا بڵاوبکاتەوە، ترەمپ ئاماژەی بە ئەگەری دواخستنی بڵاوکردنەوەی بۆ دوای مەراسیمی واژۆکردنی لە جنێڤ کرد.
دژایەتی ئیسرائیل بۆ بەڵێنەکانی ئاگربەست
رێککەوتنەکە تەنها چەند مانگێک پێش هەڵبژاردنەکان رووبەڕووی دژایەتییەکی توند دەبێتەوە لەناو ئیسرائیلدا، بەتایبەتی سەبارەت بەو بەشەی پەیوەستە بە ئاگربەست لە لوبنان. ئیسرائیل کاتز، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل دووپاتیکردەوە کە تەلئەبیب لە باشووری لوبنان ناکشێتەوە و دەستبەرداری ئازادیی خۆی بۆ وەڵامدانەوەی حزبوڵڵا نابێت، هەڕەشەی لێدانی ئێرانی کرد “بە هێزێکی تەواوەوە” ئەگەر هێرش بکرێتە سەر ئیسرائیل. هاوکات راپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ترەمپ رەخنەی توندی ئاراستەی بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل کردووە دوای مانگرتنەکەی ئەم دواییەی بەیروت کە نزیک بوو لە دەرکردنی ڕێککەوتنەکە.
ئاڵۆزییەکانی دانوستانە ئەتۆمییەکان
یاداشتنامەی لێکتێگەیشتن تەنیا پێشەکییەکە بۆ دەستپێکردنی دانوستانە ئەتۆمییە ئاڵۆزەکان کە 60 رۆژ دەخایەنێت. بازنەکانی ئەمهریکا دان بە سەختی ئەرکەکەدا دەنێن بەهۆی نەبوونی متمانە بە یەکتر. بە ئاماژەدان بە جددیەتی ئامادەکارییەکان، نێردراوانی ئەمهریکا سەردانی دامەزراوەی ئەتۆمی ئۆک ریجیان کرد لە ویلایەتی تێنسی بۆ دیدار لەگەڵ شارەزایان، هاوکات لەگەڵ راگەیاندنی رێککەوتنەکانی سەرۆکوەزیرانی پاکستان، شههباز شەریف بۆ ئەنجامدانی کۆبوونەوە سەرەتاییەکان لەسەر پرسی ئەتۆمی لەم هەفتەیەدا.
بژاردەکانی رێگریکردن و مەترسییەکانی دەستپێکردنەوەی شەڕ
ئەمهریکا پێداگریی دەکات لەسەر پاراستنی بوونی سەربازیی خۆی لە ناوچەکەدا وەکو ئامرازێک تا گەیشتن بە رێککەوتنی ئەتۆمی کۆتایی، ئاماژە بە “بژاردەی جێگرەوە” دەکات کە لەبەردەستی ترەمپدایە ئەگەر رێڕەوی دیپلۆماسی شکستی هێنا. لە لایەکی دیکەوە تاران متمانەی خۆی بە هەڵوێستی دانوستانکاری خۆی دەردەبڕێت و پێی وایە خواستی ئەمهریکا بۆ کۆتایی هێنان بە شەڕ، هێزی زیاتر بە ئێران دەدات بۆ بەڕێوەبردنی قۆناغی داهاتوو، کە بەرپرسێکی ئەمهریکی بە روونی “لە ماوەی دوو بۆ سێ هەفتەدا” وەسفی کردووە.
ع
