مهودا میدیا-
پەیوەندییە نەریتییەکەی نێوان زێڕ وەک پەناگەیەکی سەلامەت و رەوتی قەیرانە جیۆپۆلیتیکییەکان خەریکە هەڵدەکشێتەوە، رەفتاری نرخەکانی ئەم دواییە پرسیاری جددی لەبارەی سروشتی بازاڕەوە لە ساتێکی گێژاوی جیهانیدا دروستکردووە، لەبری ئەوەی لەگەڵ زیادبوونی گرژییەکان بەرزبێتەوە، کانزا بەنرخەکە دەستیکردووە بە خولگەیەکی کتوپڕ بەرەو دابەزین، ئەمەش رەنگدانەوەی گۆڕانکاری قووڵترە لە رەفتاری وەبەرهێنەران و دووبارە پێگەیشتنیان لە ژێر فشاردا بۆ تەسفیەکردنی سەروەت و سامانەکان.
بەردەوامی فرۆشتن رەنگدانەوەی شێوازێکی دووبارەبووەوەیە لە ماوەی فشاری بازاڕدا، کە وەبەرهێنەران پەلە دەکەن لە وەرگرتنی قازانج و تەسفیەکردنی پۆستەکان بۆ داپۆشینی زیانەکانی سەروەت و سامانی دیکە، ئەمەش هاوکاتە لەگەڵ بەهێزبوونی دۆلار و بەرزبوونەوەی داهاتی گەنجینەی ئەمهریکا.
كهناڵى سكاى نیوزى عهرهبى بڵاویكردهوه “ئەم پارادۆکسەی ئێستا هاندەری لێکدانەوەی جیاوازە بۆ رۆڵی زێڕ، چونکە ئێستا بە شێوەیەکی کاتی مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، وەک سەرمایەیەکی مەترسیدار نەک وەک پەناگەیەکی سەلامەت”.
سەرەڕای ئەوەش، هۆکارە پێکهاتەییەکان، لە داواکاری بانکی ناوەندییەوە تا نیگەرانییە داراییە جیهانییەکان، هێشتا بناغەیەک بۆ ئاسۆیەکی درێژخایەنی ئەرێنی دەڕەخسێنن، سەرەڕای ناجێگیری کورتخایەن.
راپۆرتێکی کەناڵی سی ئێن بی سی لە زاری راجات بەتاچاریای سەرۆکی ستراتیژی وەبەرهێنانی کۆمپانیای ستاندارد چارتەردەوە نووسیویەتی “هەرچەندە سەرەتا زێڕ بەهۆی خواست لەسەر پەناگەیەکی سەلامەت بەرزبووەوە، بەڵام دواتر نرخەکانی دابەزینیان بەخۆوە بینی”.
“ئێمە دەبینین ئەم شێوازە زۆرجار لە ماوەی بەرزبوونەوەی فشاری بازاڕدا دووبارە دەبێتەوە، چونکە وەبەرهێنەران لە هەر شوێنێک کە بتوانن قازانجەکان دەبەن، بەهێزی ئەم دواییەی دۆلار کاریگەری لەسەر خواستی زێڕیش هەبووە”.
ئەمەش لە کاتێکدایە کە بەشداربووانی بازاڕ چاوەڕوانییەکان سەبارەت بە سیاسەتی دراوی ئەمهریکا هەڵدەسەنگێننەوە، چونکە هەڵاوسانی بەردەوام ئەگەری کەمکردنەوەی رێژەی سوودی بانکی فیدراڵیی کەمکردووەتەوە، بەمەش داهاتی گەنجینەی ئەمهریکا بە بەرزی دەهێڵێتەوە.
بەرهەمی بەرزبووەتە هۆی کەمبوونەوەی سەرنجڕاکێشی کانزا بەنرخەکانی بێ سوود.
هەندێک لە شیکاران پێشنیاریان کردووە کە فرۆشتنی تیژ چاکسازییەکی سروشتیی بووە دوای گردبوونەوەیەکی درێژخایەن کە بەهۆی نادڵنیایی جیۆپۆلەتیکی و داواکاریی پێکهاتەییەوە، نرخی زێڕ لە ساڵی رابردوودا زیاتر لە 64% بەرزبووەتەوە.
شرۆڤەکارێکی بازاڕی ئیتۆرۆ ئاماژە بەوە دەکات کە “بەرزبوونەوەی ئەم دواییەی زێڕ بۆ بەرزترین ئاستی تۆمارکراو کەمتر بەهۆی هەڵاوسانەوە بووە و زیاتر بەهۆی لەدەستدانی متمانەی فراوانترەوە بووە، کورتهێنانی دارایی، پارچەبوونی جیۆسیاسیی و بانکە ناوەندییەکان کە بە هێمنی هەمەچەشن بوون دوور لە یەدەگی دۆلار.
لە کاتێکدا وەبەرهێنەران زیاتر ڕەشبین دەبن بەرامبەر بە زێڕ، چاودێرانی پیشەسازیی بە گشتیی دیدێکی درێژخایەنی بنیاتنەر دەپارێزن، دەڵێن کە هۆکارە پێکهاتەییەکانی وەک مەترسییە جیۆپۆلیتیکییەکان، نیگەرانییە داراییەکان و بەردەوامی داواکاری لەلایەن بانکە ناوەندییەکانەوە هێشتا پشتگیری لە دیدێکی درێژخایەنی ئەرێنی دەکەن.
ع
